British Museum’da Bir Maraş Eseri: Boğa Figürlü Riton
Güncelleme: 16 Ekim 2026
Riton Nedir?
Riton antik dönemlerde boynuz, hayvan başı veya gövdesi şeklinde imal edilmiş zoomorfik kaplara verilen isimdir. Dini törenlerde kan ve şarap gibi adak sıvıları dökmek için veya doğrudan içki içmek için kullanılmışlardır. Avrupa’dan Orta Asya’ya, Mezopotamya’dan Kafkasya’ya uzanan geniş bir coğrafyada seramik, metal ve cam örnekleri bulunan ritonların Anadolu menşeli olduğu tahmin ediliyor.
Maraş, Halep ve Londra Üçgeninde Bir Riton
Bugüne kadar Kahramanmaraş’ta bulunan tek örneği British Museum koleksiyonunda yer almaktadır. D.G. Hogarth ile birlikte Anadolu ve Suriye’de çalışmalar yürüten Arkeolog C. Leonard Woolley, 1923 yılında Liverpool Arkeoloji ve Antropoloji Yıllıkları 10. sayısında yayınladığı makalesinde eseri arkeoloji dünyasına tanıtmıştır. Woolley, ritonu Halep’te Maraşlı bir Ermeni’den satın aldığını belirtir. Satın aldığı kişinin eseri Maraş’ta bulduğunu, uzun süredir muhafaza ettiğini, tehcirde yanında Halep’e getirdiğini söylediğini aktarır. Maraş’ta o döneme kadar buna benzer bir eser çıkmadığı için Woolley bu bilgiye ilk başta şüpheyle yaklaşır ama satıcı ile görüştükçe ikna olduğunu belirtir.
Woolley eseri makaleyi yayınladığı 1923 yılında müzeye satmıştır. Makalesinde eseri aslen Maraşlı olan Ermeni’den hangi tarihte satın aldığını belirtmemiştir. Eserin makale yayını ve müzeye satışından hemen önce satın almış olmalıdır. Riton 5 Mayıs 1923 tarihinde British Museum envanterine 116411 numarası ile girmiş. Müzenin 1923 yılı yazışmaları arasında yer alan Woolley tarafından daktilo edilmiş bir belgede şunlar yazmaktadır.
“Bu görkemli riton diğer bir deyişle içme boynuzu Maraş‘ta bulunmuştur. M.Ö. 6. veya 7. yüzyıla tarihlenmektedir.“
Teknik ve Sanatsal Özellikleri
2 mm kalınlığında metalden dövülerek imal edilmiş 21 cm yüksekliğindeki riton kaide ve hazne olmak üzere iki parçadan oluşur. Kesik koni şeklindeki haznenin ağız kısmı 15.40-16.10 cm, dik açıyla döndürülerek kaideyle birleştiği alt kısmı ise 5.90-6.50 cm çapındadır. 1850 mililitre iç hacme sahiptir.
Tamamen altından imal edilen kaide kısmı diz çökmüş bir boğa figürü şeklindedir. Woolley bu boğanın Persepolis’teki Darius tapınağındaki sütun başlıklarındaki boğalara benzediğini söyler. Ağırlıklı olarak gümüş olmak üzere bakır, kalay ve altın alaşımından yapılan hazne kısmının dövülmeden önce sıvama yöntemi ile de imal edilmiş olma ihtimali vardır. Woolley, Maraşlı satıcının ritonun birleşim yerinde çok fazla deforme olmuş bir başka metal parça söküp attığını söylediğini, bu nedenle iki parçanın birbirinden ayrıldığını ve iç içe geçirilemediğini belirtir.
Riton sonraki yıllarda müzede restore edilerek iki parça birleştirilmiştir. Ritonun altın boğa figürlü kaide kısmının metal kalınlığının böyle bir esere göre ince olması, hayvan figürünün ağız veya burnuna denk gelen sıvının döküleceği açıklığa sahip olmaması ve gümüş kısma göre daha az zarar görmesi nedeniyle muhtemelen sonradan daha değersiz ve kullanılamaz durumda olan orijinal kaide ile değiştirildiği tahmin ediliyor. Eğer kaide kısmı orijinal ise eserin bir riton değil hayvan figürlü bir kupa olduğunu kabul edilmelidir.
Hangi medeniyete ait olduğu konusunda farklı görüşler olan riton, İngiliz Müzesinde bugüne kadar Suriye, Levant, Antik İran salonlarında sergilenmiştir. Son yıllarda yapılan çalışmalar sonucunda oluşan genel kanaat Woolley’in de Darius tapınağındaki boğalara benzetimine uygun şekilde Ahameniş dönemine ait olduğudur.
Dünyanın farklı ülkelerinin ünlü müzelerini süsleyen diğer Maraş eserlerini merak ediyorsanız bu yazımız tam size göre.
Kaynaklar
C. Leonard Woolley, A Drinking Horn from ASia Minor, Annals of Archaeology and Anthropology 1923: Vol 10
