Süsleme ve Hatlarıyla Eşsiz Hacıkodal Camii

Güncelleme: 12 Kasım 2026

Göksun İlçesi Hacıkodal Köyü’nün eski camisi iç mekanını tamamen kaplayan süsleme ve yazılarla benzersiz bir cami. 2015 yılında yapılan yeni cami ile birlikte metruk hale gelmiştir. İbadete/ziyarete kapalıdır.

Gaziantep Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 29.07.2021 tarih ve 4112 sayılı kararla tescil edilmiştir. Daha önce sanat tarihi yönünden incelenmemiş olan caminin tescil fişinde ve basına yansıyan haberlerde kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığı bilinmiyor deniyordu.

Bölgeyi daha önce ziyaret eden ve detaylı şekilde çekimlerini yapan Yahya Gözübenli’nin fotoğraflarını inceleyerek ön hazırlık yapıp 26 Eylül 2026 tarihinde camiyi ziyaret ettim.

Daha önceden irtibat kurduğum ve bana camiyi gösterecek olan mahalle muhtarına köydeki bir cenaze dolayısıyla ulaşamadım. Cami yakınındaki evlerden bir kişinin nezaret etmesiyle kapalı olan bahçe kapısının üzerindeki tellerden atlayarak camiye eriştim. Yanımda ölçü aleti olmadığı için uydu görüntüleri ve adımlarımla ölçüm almak zorunda kaldım.

Hacıkodal Camii Mimarisi

Caminin kaba moloz taştan örülmüş dıştan beton, içerden ince kerpiç harçla sıvanmış duvarları yaklaşık 50 cm kalınlığındadır. Cami, kuzeyde parapete diğer üç cephede yığma duvara isnat eden oluklu sac ile kaplı kırma ahşap çatı ile örtülüdür. İç mekan yukarıda gösterişten uzak tekne tavanla kaplıdır. Dıştan yaklaşık 11*8 m ölçülerine sahip cami içten 10*7 m ölçülerinde dikdörtgen bir plana sahiptir.

Güneydeki vadiye bakan engebeli bir arazide bulunan camiye güney avlu duvarının doğusundaki demir kapıdan girilir. Cami iç mekanına doğu cephesinin tamamını kaplayan üstü sacla örtülü sundurmadan geçerek doğu duvarının kuzeyindeki kapıdan girilir. Bu kapı yaklaşık 3*7 m genişliğindeki son cemaat yerine açılır. Son cemaat yeri sade bir tasarıma sahip olup giriş kapısı üzerindeki ve batı duvarındaki pencerelerden ışık alır.

Son cemaat yerinin güney duvarının ortasındaki çift kanatlı kapıdan camiyi sanat tarihi açısından özgün kılan yegane bölüm olan harim kısmına geçilir. Yaklaşık 7*7 m ölçülere sahip harim bölümünde tüm cephelerde duvarlar zeminden tavana kadar aşı (toprak) boyası olduğu değerlendirilen bezemeler ve camiye oranla çok büyük sayılabilecek hat yazılarla kaplıdır. Buna benzer bir cami ilimizde ve bölgemizde bulunmamakta olup mütevazi sanatının detaylarına bakıldığında ülkemizde de örneğini görmediğimi belirtebilirim.

Caminin yaklaşık 11 metre yüksekliğindeki tek şerefeli minaresi güneybatı köşesinde yer alır. Kare planlı kaba moloz taşla örülmüş kaideden beton kasnakla silindirik gövdeye geçilir. Ahşap taşıyıcılı gövde oluklu saçla kaplıdır. Şerefesine içindeki ahşap merdivenle çıkılan minare konik külah ve alemle noktalanmaktadır.

Hacıkodal Camii Hat Yazıları

Harimin doğu-güney-batı duvarlarının tavan altı kuşağını boydan boya kaplayan yaklaşık 40 cm yüksekliğindeki kartuş içinde, altın zemin üzerinde siyah harflerle Besmele ile başlayıp Sadak Allah’ul Azim ile biten Bakara-255 (Ayet’el Kürsi) yazılmıştır.

Güney duvarın ortasında yukarıya doğru hafif daralan yarım silindir formundaki girinti mihrap, yeşil zemin üzerine bitki motifleriyle süslüdür. Mihrabın batısında ve doğusunda, göz hizasında yaklaşık 50*90 cm boyutlarında dikey dikdörtgen kartuşlar içerisinde sırasıyla Ya Hafız ve Maşallah yazıları yer alır. Mihrabın üstünde yaklaşık 180*40 cm yatay dikdörtgen kartuş içerisinde Nisa-103 sonu, onun üzerinde ise 80*100 cm boyutlarında vazo formundaki ayçiçeği motifli kartuş içerisinde Ali İmran-37‘nin bir bölümü yazılmıştır. Bu kartuşun doğusunda Allah, batısında ise Muhammed yazıları ayçiçeğini andıran aynı bitki motifli aynı yükseklikteki kartuşlar içerisinde toprak rengi zeminde altın rengiyle yerleştirilmişlerdir.

Mihrabın iki yanındaki duvar boşluğunun merkezine simetrik olarak konumlandırılan yaklaşık 120*120 cm boyutlarındaki birer adet pencerenin özgününde doğu ve batı duvarındaki pencereler gibi küçük ve göz hizasındaki yazı kartuşlarının yüksekliğiyle uyumlu olduğu anlaşılıyor. Üst bölümlerindeki boyasız sıvaların dışına taşan dört adet bitki motifli kartuş kalıntılarından pencerelerin sonradan muhtemelen içeriye giren ışığı artırmak için genişletildiğini anlıyoruz. Pencereler için feda edilen bu kartuşlarda bugün eksik oldukları için emin olduğumuz üzere özgününde dört halifenin isimleri yer alıyor olmalıydı.

Caminin doğu ve batı duvarları da mihrap duvarı gibi tamamen süsleme ve hat yazılar ile kaplıdır. Duvarların yatay merkezinin hafif güneyinde, göz hizasında, özgünlüğünü koruduğunu düşündüğüm 50*100 cm boyutunda içten çift ahşap kanatla açılan pencereler bulunmaktadır. Batı ve doğu duvarlarının en üstünde devam eden Ayet’el Kürsi altında yaklaşık 100 cm yüksekliğindeki çiçek motifli kartuşlar içerisinde güneyden kuzeye doğru sırasıyla Hasan ve Hüseyin ile dört halife ile birlikte Aşere-i Mübeşşere’yi oluşturan sahabe isimleri yer almaktadır. Bu isimlerden Talha bin Ubeydullah’ın yanlışlıkla Talha bin Abdullah olarak yazıldığı görülür.

Doğu duvarında 100 cm yüksekliğinde geometrik kartuşlar içerisinde pencerenin güneyinde Tevbe-128, kuzeyinde ise Hicr-16 sonu, Hicr-17 ve bir kısmı mahfil döşemesi altında kaldığında tam okunamayan Kalem-4 ayetleri yer alır. Batı duvarında 100 cm yüksekliğinde geometrik kartuşlar içerisinde pencerenin kuzeyinde üst bölümü mahfil döşemesi altında kalan Kehf-107, güneyinde ise Saffat-111 ayetleri bulunur. Saffat-111 ayetinin güneyindeki 50 cm yükseliğinde kartuşa ise camideki tek hadis olan “Sen olmasaydın alemleri yaratmazdım.” kutsi hadisi yazılmıştır.

Batı duvarının en güneyinde zeminden itibaren basamak şeklinde yükselen badanalı boş zemin bir zamanlar minberin orada bulunduğunu gösteriyor. Zaten çok küçük olan camide alandan tasarruf etmek için minberin zamanla kaldırıldığını düşünüyorum. Düşünüyorum diyorum zira yöre sakinlerine bu soruları sorduğumda hatırlamadıklarını belirtiyorlar.

Harimin kuzey duvarını doğudan batıya kadar 3 metre genişliğinde bir mahfil bölmektedir. Ahşap mahfili 4’ü arkada 4’ü önce olmak üzere sekiz ayak taşımaktadır. Mahfilin altında gelen kısımlarda içleri yazısız geometrik ve bitki motifli kartuşlar yer alır. Mahfilin üzerindeki bölümün doğu ve batı kenarlarında lale, servi, sümbülden oluşan camideki en büyük bitki motifleri bulunur.

Mahfilin harim giriş kapısı üzerine gelen bölümünde müezzin mahfillerinden alışık olduğumuz beyaz zemin üzerine siyah karakterlerle Ya Hazret-i Bilal-i Habeşi yazılmıştır. Harimin batı duvarının kuzey köşesinden güneye doğru yükselen 9 basamakla çıkılan mahfil doğu ve batı duvarının kuzeyindeki göz hizası kartuşlardaki ayetlerin üzerini kısmen kapatmakta olup yazıların okunuşunu zorlaştırmaktadır. Bu mahfil harim giriş kapısı üzerinde küçük bir müezzin mahfili iken büyütülerek kadınlar mahfili amacıyla da kullanılmaya başlanmış olabilir. Bu düşüncemi Bilal-i Habeşi yazısı sol alt köşesindeki deformasyonda destekliyor. Eğer mahfil özgün halini koruyor ise yazılardan sonra çok da hassas olmayan gözler tarafından bu güzel süslemelerin okunmasına mani olacak şekilde inşa edilmiş olabilir.

Harimin tüm iç duvarlarında en alt kuşakta geometrik ve bitki motifli kartuşlar ayak hizasına denk geldiği için yazıya saygı nedeniyle bilinçli olarak boş bırakılmışa benziyor.

Hacıkodal Köyü’nün Tarihi

Benden önce camiye gidip çekim yapanlar, haberlerde paylaşanlar ve tescil işlemi sırasında inceleyen kültür varlıkları kurul uzmanları caminin tarihine ilişkin somut bilgiler vermemekteydiler. Ben camiye özellikle bu bilgileri araştırmak için gittim. Bunca yazıyı barındıran eşsiz caminin illaki bir köşesinde banisinin, ustasının ve tarihinin izleri olmalıydı. Bunları incelmeden önce muhtarla ve yöre sakinleriyle görüşerek caminin ve köyün tarihi hakkında bilgiler edinmeye çalıştım.

Anlatılanlara göre köyün tarihi çok eski değildi, Osmanlı’nın son dönemleri ve cumhuriyetin ilk dönemlerinde Hacı Kodal isminde bir eşkıya tarafından kuruluyor köy. Cami’de 1930’lu yıllarda köylü eliyle yapılıyor. Yaptıranın, ustasının ve kesin yapım tarihinin izi köyde kalmamış belli ki.

Köye gitmeden önce arşivlerde de araştırma yaptım elbette. Hacı Kodal köyü Adana Saimbeyli ilçesine bağlı iken 1940’lı yıllarda Göksun ilçesine bağlanıyor. Normalde il sınırı yeniden belirleyen bir süreç ve Cumhurbaşkanı onayıyla olur ama bu sınır değişikliğinin hangi karar ile ne zaman yapıldığını devlet arşivlerinde bulamadım. Arşivlerde Hacı Kodam, Hacı Kodaz olarak yazılışları da mevcut. Aynı isim ile Adana Misis’de Bozdoğan aşireti mensuplarınca kurulan bir köy daha var bizim Hacı Kodal ile bağları var mı bulamadım.

Ustası ve Tarihi Yazılarda Gizli

Caminin tarihine ilişkin iz bulma ümidiyle yazıları ayrıntılı inceledim. Bana eşlik eden kişinin riskli bulmasına rağmen ayakları ve döşeme tahtalarını kontrol ederek mahfile çıktım. Doğu duvarında biten Ayete’l Kürsi yazısının sonunda silinmek üzere olan bir tarih gördüm. Günü zorla okunsa da 9.9.1371 yazıyordu. 2 Haziran 1952 tarihine denk geliyordu. Caminin yapım tarihini bulmuştum. 1952 yılının Ramazan ayının dokuzuncu gününde ibadete açılmıştı.

Peki ya camiyi yapan, yazıları yazan kimdi? Köylü bir isim veremiyordu. Sanatsal açıdan belki derinlik muhteva etmese de sadece ilimizde değil bölgede benzeri olmayan boyut ve hacimde tüm iç mekanı kaplayan süslemeler barındırıyordu bu cami. Hattatı köyden birisi olabilir miydi? Dışardan mı getirtilmişti? Bu sorularım yanıtsız kalıyordu. Köylünün bu konuda tek bildiği toprak ve yumurta akı ile karıştırılarak boyalar elde edilmiş ve camide kullanılmıştı. Köylüler aşı boyasını tarif ediyorlardı. Topraktaki minerallere göre renk alan ve yumurta ile bağlayıcılık kazandırılan bir boya türüydü bu. Boyasını biliyordu köylü ama boyacısını hatırlamıyordu. Oysa boyacısı da orda yazıyordu. Mahfildeki Ya Hazreti Bilal-i Habeşi yazısının alt kısmında sanatçı aslında imzasını atmıştı. Kıymetli dostum Orhan Saydam’ın da yardımıyla Bursa İnegölü’nden Hüsey(in?) U(sta?) yazısını okuyabilmiştik.

Bir zamanlar müezzin mahfili olarak kullanılırken sonrasında kadınlar mahfili olarak genişletilirken deforme olduğunu düşündüğüm kartuşun köşesinde imza böylece bitiyordu. Belki başka detaylar da barındırıyordu ama bu yazının deforme olmadan önceki halinin bir fotoğrafına erişemedim. Arşivlerde İnegöllü Hüseyin isminde hattatları araştırdım ama anlamlı sonuçlar elde edemedim. İnegöllü olan birkaç hattata ulaştım. Onlar da bu imza sahibi usta hakkında bilgi sahibi değillerdi. Belki ilerde bu meçhul İnegöllü Hüseyin Usta’nın şahsiyeti hakkında daha fazla bilgiye ulaşmamıza vesile olur bu ilk yazı. Köyden okuyanlar olursa tarihe bir kayıt düşmek adına cami ve köy hakkında verecekleri bilgiler çok kıymetli olacaktır. Varsa köyün ve caminin eski fotoğraflarını, özellikle mahfil arkasında usta imzasının yer aldığı yazı ile mahfilin doğu köşesinde tarihin yer aldığı yazının eski fotoğraflarını bana ulaştırmaları yepyeni bilgiler ortaya çıkarabilir.

Hacıkodal Camii Nerede

Kahramanmaraş’ın en kuzeybatısında ormanların ve vadilerin arasında bulunan köylerden bir tanesi Hacıkodal. Ben ilk gidişimde bilgi aldım ama yine de macera yaşamak için navigasyonu takip ettim. Navigasyon hem Göksun hem de Maraş üzerinden alınan rotalarda asfalt dışını öneriyor. Mevsim durumuna göre zorlu yollar karşınıza çıkabilir. Nereden geliyor olursanız olun asfalt dışına çıkmak istemiyorsanız Yoğunoluk köyünün yaklaşık 750 m kuzeyinden tam batıya dönen yolu kullanmalı ve vadiye inmeden batıya doğru asfaltı takip etmelisiniz. Cami köyün tam merkezinde.