Dünya’nın En Ünlü Müzelerinde Maraş Eserleri

Laramas Steli – Newyork Metropolitan Müzesi¹

Dönem    : Geç Hitit (M.Ö 10. yy)
Edinme   : 1890
Yöre     : Anadolu, Maraş
Malzeme  : Bazalt
Boyutlar : Y: 114,30 cm ; G: 58,42 cm ; K: 7,92 cm ; A: 93 kg
Türü     : Yazılı Taş Rölyef
Kaynak   : Henry Marden anısına eşi tarafından 1890 yılında hediye edilmiştir.
Galeri   : 400 numaralı galeride gösterimde.
Envanter : 90.21


Keşfi

İlk olarak 1882 yılında Alman Arkeolog Otto Puchstein tarafından Adana yolu üzerinde bulunan bir mezarlıkta görülmüştür. Maraş Amerikan İlahiyat Seminerinde görev yapan Profesör Henry Marden aynı yıl bu steli özel koleksiyonuna dahil etmiştir. 1890’da Henry Marden anısına eşi tarafından New York Metropolitan Müzesi’ne hediye edilmiştir.

Figür

Stelde sağ tarafına bakan sakallı bir erkek resmedilmiştir. Figür, püsküllü entarisi, sağ elinde tuttuğu asası, yuvarlak şapkası ve ensesinde toplanmış saç şekliyle dönemin yönetici sınıfının karakteristik özelliklerini taşımaktadır. Stelin aşınmış olan yüzeyi nedeniyle detaylar günümüzde net değildir. Stelin ayak bölümü kırık olsa da figürün yukarı bakan ayakkabı uçları görülmektedir.

Yazıt

Stelin yüzeyinde 7 satıra bölünmüş Luvi dilinin kullanıldığı hafif oyma yazı bulunmaktadır. Luvi dili Geç Hitit Krallıklarında M.Ö. 1000’li yılların başında kullanılan bir çeşit hiyerogliftir. Bölgede hüküm süren bu krallıklar, M.Ö. 1600-1200 yılları arasında Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Suriye’de  hüküm süren güçlü Hitit ve Mitanni İmparatorlukları’nın geç bronz çağı sonrasında yıkılmasının ardından Suriye-Arap bozkırlarından kuzeye göçenler ve yerel küçük topluluklar tarafından kurulmuştu. Bu küçük krallıklar kendilerinden önceki Hitit ve Mitanni İmparatorluklarından izler taşıyan çok sayıda stel (kendi başına ayakta durabilen oyma taş eser) ve ortostat (binaların iç ya da dış duvarını kaplamak için kullanılan taş oyma eser) üretmişlerdi.

Bu stelde bulunan yazı M.Ö. 1000 ve 950 yılları arasında hüküm sürmüş Gurgum Kralı Laramas’ı tanımamıza yardımcı oluyor. Yazıda Laramas’ın soyundan, başarılarından bahsediliyor. Tam olarak anlaşılmassı zor olsa da Laramas’ın iyi bir yönetici olduğunu göstermesi açısından o dönemki bağ ve tahıl ambarlarının bolluğundan bahsedilmektedir. Yazı Laramas’ın ismini silecek kişiye lanetle sonlanmaktadır. Yazıda okunabildiği kadarıyla şunlar yazmaktadır.²

  1. Ben Laramas, Astuvaramanzas’ın torunu, Muvattali’nin oğlu.
  2. Nehir-diyarındaki ev(ler)im (…) kül olduğunda.
  3. Ve (…) Nehir-diyarını Gurgum’u harap olmuş buldum. PİHA(?)’nın (…) dünyadan göçmesine sebeb oldum. Ve ben (…)dum.
  4. (…) bağlar yetiştirdiğim şehir için (?). Ambar üstüne (?) ambar doldurdum. Ve burada malları nehir üstüne (…)dum. ve (…)dum.
  5. HWIRUHATAZA’yı (…)dum. Bu kapıda (…) Benim ismimi silecek kişi.
  6. Eğer kralsa krallığını kuşatın. Bir toprak ağası ise gücünü kuşatın.
  7. Kellesini, evini, eşini ve çocuklarını da.
Dipnotlar

¹Bu yazıyı Newyork Metropolitan Müzesi kayıtlarını kullanarak çevirdim. Maraş hakkında bilgi çoğalsın diye uzun süren araştırmalar ile bu eserleri sizlere sunuyoruz. Beğendiğiniz yazıları paylaşarak, içerik hakkında bildiklerinizi yazının altındaki yorum bölümünden ekleyerek ve Maraş Avucumda’yı sosyal medyada takip ederek destek olabilirsiniz. Yazılarımız giriş kısmı ya da kısa özeti alınıp, tamamı için bu sayfaya bağlantı verilerek kullanılabilir. Yazının tamamının başka sitelerde kullanılması hem bizim yeni eserler ortaya koyma şevkimizi kıracak hem de fikri haklarımızı ihlal edecektir.

²John David Hawkins‘in 2000 yılında yayınladığı Inscriptions of the Iron Age isimli kitabında yer alan İngilizce metinden çevirdim.

Facebook Yorumları

Yusuf

Şeyma’nın eşi, Bilal’in babasıyım. Endüstri Mühendisiyim. Küçük şehirleri severim. Tarih ve arkeolojiye meraklıyım. Bisiklete binerim. Dağda ovada suda gezerim. Uçmak istiyorum ama tereddütlerim var.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir